ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತದಾರನೇ ಅಧಿಕಾರದ ಮೂಲ. ಪ್ರಧಾನಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಸಂಸದ, ಶಾಸಕ ಯಾರೇ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರಲಿ, ಅವರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಜನರ ಮತವೇ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ. ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಹ ಮತದಾರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ತಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಲೋಪವಲ್ಲ. ಅದು ಆ ನಾಗರಿಕನ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನೇ ಕಸಿಯುವ ಗಂಭೀರ ಕೃತ್ಯ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಅರ್ಹ ಮತದಾರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತದಾನದಿಂದ ವಂಚಿಸಿದರೂ ಅದು ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸಂಗತಿ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ ಕುಮಾರ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (ಎಸ್ಐಆರ್) ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಆಂತರಿಕ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಕುರಿತು ಹೊರಬಂದಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿವೆ. ದೇಶದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎಸ್ಐಆರ್ ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ 13.37 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುಗಳು ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಈ ಎಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳೂ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರದ್ದೇ ಅಥವಾ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈ ಅಂಕಿಯೊಂದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗದು. ಮೃತಪಟ್ಟವರು, ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು, ನಕಲಿ ನೋಂದಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅನರ್ಹವಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಭಾಗ. ಆದರೆ ಇಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿದರು ಎಂಬುದೇ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತೇ? ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ದೇಶ ಉತ್ತರ ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ 13.37 ಕೋಟಿ ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದೇ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಅರ್ಹ ಭಾರತೀಯನನ್ನಾದರೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ತಡೆದಿದ್ದರೆ ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲತತ್ವದ ಮೇಲಿನ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಹಾರ. ಮತಗಟ್ಟೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ತಡೆಯುವುದಷ್ಟೇ ಮತದಾನದಿಂದ ವಂಚಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪಾಲಿಸದೇ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆತ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ ಪರಿಣಾಮ ಒಂದೇ.
ಈ ಆತಂಕವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸಿರುವುದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಹೊರಬಂದಿರುವ ಮಾಹಿತಿ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖಬೀರ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ ಜೋಶಿ ಕಳೆದ ಹತ್ತು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 14 ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ, ಹೆಸರು ಕೈಬಿಡುವುದು ಮತ್ತು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ, ಫಾರ್ಮ 6, ಮತದಾರರ ದತ್ತಾಂಶ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಾಂಶದ ನಿಯಂತ್ರಣದಂತಹ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಭೂತ ವಿಷಯಗಳೇ ಈ ಆಕ್ಷೇಪಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.
ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಫಾರ್ಮ 6ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಹೊಸ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಆನ್ಲೈನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್ಐಆರ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ವಿವೇಕ ಜೋಶಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆಕ್ಷೇಪ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸುಖಬೀರ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಕೂಡ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಸಹಮತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡದೆ ಇಂತಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಅವರು ಎತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೂಲ ಫಾರ್ಮ 6ರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಎಸ್ಐಆರ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿದೆ. ಆದರೂ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾದ ಆಕ್ಷೇಪಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಯಾವುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರೊಬ್ಬರೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವಲ್ಲ. ಮೂವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಒಂದು ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಒಂದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕ್ಷೇಪವೆಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು. ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಟಾದರೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದ ಕ್ರಮ ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು, ಯಾವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಡಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಹೇಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಗತ್ಯ.
ಎರಡನೆಯ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತದಾರರ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಇಸಿಐನೆಟ್ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ್ದು. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಸರು ಸೇರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣಾ ನೋಂದಣಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ತಂತ್ರಾಂಶ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಮತದಾರರ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದಾಖಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕು; ಅದು ಕಾನೂನಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಬಾರದು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮತದಾರನ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದರೆ, ಮತದಾರನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಒಂದು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅನುಮತಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗುವ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರನೆಯದು ಗೋವಾದ 97 ಮತದಾರರ ಪ್ರಕರಣ. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚುನಾವಣಾ ನೋಂದಣಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ 97 ಮಂದಿಯನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲು ಅರ್ಹರೆಂದು ಕಂಡಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲು ರಾಜ್ಯದ ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೆಹಲಿಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಏಳು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಬಾರಿ ಇ-ಮೇಲ್ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರೂ ಅಗತ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂತಿಮ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆ 97 ಹೆಸರುಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20ರವರೆಗಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಆ 97 ಹೆಸರುಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
97 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ 90 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತದಾರರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ತತ್ವದಲ್ಲಿ 97 ಮತಗಳು ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ. ಒಂದು ಮತವೂ ಮುಖ್ಯ. ದಾಖಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಿಯೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರವೂ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಅಡೆತಡೆಯಿಂದ ಆತನ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದು. ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಲೋಪ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾಗರಿಕನ ಮತದಾನದ ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ಕಸಿದರೆ ಅದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾದ 14 ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಚೇರಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಹೊಸ ಮತದಾರನ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೆಸರು ತೆಗೆದುಹಾಕುವವರೆಗೆ, ಮತದಾರರ ದತ್ತಾಂಶದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ತಂತ್ರಾಂಶದವರೆಗೆ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹೃದಯಭಾಗವನ್ನೇ ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಯೋಗದ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಪಾತ್ರ, ಅವರ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರಬೇಕು.
13.37 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಅಗತ್ಯ. ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು? ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರು? ಎಷ್ಟು ನಕಲಿ ನೋಂದಣಿಗಳಾಗಿದ್ದವು? ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡರು? ಎಷ್ಟು ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿದಿರುವುದು ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ? ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತದಾನದ ಅವಕಾಶ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ಎಷ್ಟು? ಇಂತಹ ವಿವರವಾದ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನೀಡುವುದರಿಂದಲೇ ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ ತೆರೆ ಎಳೆಯಬಹುದು.
ಜ್ಞಾನೇಶ ಕುಮಾರ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನು, ಸಮರ್ಥ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆ ಯಾರನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತದಾನದಿಂದ ವಂಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ಸಾಬೀತಾದರೆ, ಹೊಣೆಗಾರರು ಎಷ್ಟೇ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕು.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸುವುದಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಕೋಟ್ಯಂತರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ತನ್ನ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ಮತದಾರನೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಆತನ ಮತದ ಕಾವಲು ಸಂಸ್ಥೆ. ಕಾವಲುಗಾರನ ಅಧಿಕಾರ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದರೂ ಅದು ಮತದಾರನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಅರ್ಹ ಭಾರತೀಯನನ್ನಾದರೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತದಾನದಿಂದ ವಂಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾದರೆ ಅದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲತತ್ವದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಹಾರ.
